Türkiye’de Ulusal Varlık Fonu: Bilinenler ve Bilinmeyenler
Yorum
Yayınlanma Tarihi : 6 Ağustos 2016 Cumartesi
Türkiye’de Ulusal Varlık Fonu: Bilinenler ve Bilinmeyenler
Başbakanlığa bağlı, profesyonel yönetim ilkelerine göre yönetilen Türkiye Varlık Yönetimi Anonim Şirketi’nin kurulmasına ilişkin kanun tasarısı TBMM’ye gönderildi. Ulusal Varlık Yönetim Fonu ile Türkiye’nin ekonomik büyümesine gelecek 10 yılda yıllık yüzde 1.5 ilave katkı sağlanması hedeflenmekte.

Başbakanlığa bağlı, profesyonel yönetim ilkelerine göre yönetilen Türkiye Varlık Yönetimi Anonim Şirketi’nin kurulmasına ilişkin kanun tasarısı TBMM’ye gönderildi. Ulusal Varlık Yönetim Fonu ile Türkiye’nin ekonomik büyümesine gelecek 10 yılda yıllık yüzde 1.5 ilave katkı sağlanması hedeflenmekte. G20 ülkeleri arasında ulusal varlık fonu olmayan tek ülke olan Türkiye'nin bu alandaki eksikliğinin giderilmesi tasarının kabulünü önemli bir noktaya taşıyor. Türkiye Varlık Yönetimi Anonim Şirketi’nin özelleştirme fonundan karşılanacak olan kuruluş sermayesi 50 milyon lira olarak belirtiliyor.

 

Tasarıda; vergi, enerji kamulaştırma ve yatırımların teşviki gibi önemli alanlarda düzenlemeler yapılmasını öngörülürken, ilk adım olarak devlete ait çeşitli fon ve gelirlerin belirli bir yüzdesi alınarak ilgili varlık fonunun kaynaklarının oluşturulması planlanıyor.

 

Ulusal Varlık Fonu Amaçları

Ulusal Varlık Fonu; sermaye piyasalarındaki büyüme hedefleri, Türkiye’nin alt yapı projelerinin geliştirilmesi ve yurtdışındaki sektörlere doğrudan yatırımı sağlayabilecek hamleleri ile dikkat çekiyor. Sermaye piyasalarının büyüme ve derinleşmesinin hızlandırılması, İslami finansman varlıklarının kullanımının yaygınlaştırılması, ek istihdam sağlanması, savunma havacılık ve yazılım gibi teknoloji yoğun stratejik sektörlerdeki yerli şirketlerin proje bazında desteklenmesi ve küresel oyuncu olmalarının sağlanması sermaye piyasalarındaki büyüme hedeflerini işaret ediyor.  Otoyollar, Kanal İstanbul, üçüncü köprü ve havalimanı, nükleer santral gibi altyapı projelerine kamu kesimi borcu arttırılmadan finansman sağlanması ise diğer hedefler arasında yer almakta.

 

Ulusal Varlık Fonu Nedir?

Türkçede henüz tam kabul görmüş bir çevirisi olmayan ve çeşitli kaynaklarda Bağımsız Varlık Fonları, Ulusal Varlık Fonları, Ulusal Yatırım Fonları, Ülke Yatırım Fonları, Devlet Refah Fonları veya kısaca Ulusal Fonlar diye adlandırılan “Sovereign Wealth Funds” ülkelerin rezervleri dışındaki birikimlerini göstermektedir. Dünyadaki Merkez Bankaları’nın ihtiyaç halinde bulundurdukları döviz rezervi temel taş olarak kabul edildiğinde, cari işlem fazlası veren ülkeler, bu temel taşa ek olarak ihtiyaçlarının ötesinde rezerv biriktirmeye başlarlar. Ülkeler, biriktirilen rezervleri, diğer bir deyişle, ekstraları değerlendirmek amacıyla müstakil fonlar kurmuşlardır. Merkez Bankaları’ndaki döviz rezervine ek olarak cari işlem fazlası veren ve rezerv biriktiren ülkelerin müstakil fon kurmalarıyla ortaya çıkan ulusal fonlar, 1950’lerden itibaren ekonomik gelişmelerin ışığında son dönemde artış göstermiş ve finans alanında dikkat çeken bir pozisyona ulaşmıştır.  

 

Ulusal varlık fonları, cari işlemler fazlasından kaynaklanan gelirlerin ülkelerarası etkin dağılımının sağlanmasında önemli rol oynamaktadır. Yatırılan fonların geri çekilme durumlarının kısıtlı olması ise fonların uzun vadeli yatırımcı olarak kabul edilmesini sağlamaktadır. Analizlere göre; fonlar, özellikle kriz döneminde gerçekleşen ekonomik dalgalanmalara ve piyasa baskısına karşı uzun vadeli yatırımcı niteliği sayesinde direnç gösterebiliyor.

 

IMF kaynakları ulusal fonların amaçlarını

 

  • istikrar fonları, 
  • tasarruf fonları, 
  • rezerv yatırım şirketleri, 
  • kalkınma fonları, 
  • emeklilik rezerv fonları

 

olmak üzere beş başlık altında ele almaktadır. İstikrar fonları ülkenin temel ürünlerinden elde ettiği gelirin dalgalanmalardan etkilenmesini engellemeyi amaçlar. Tasarruf fonları ise sahip olunan ve yenilenemeyen varlıkların çeşitlendirilmiş varlıklardan oluşan bir portföye dönüştürülerek bugünün kaynaklarının gelecek yıllara aktarımını sağlar. Rezerv yatırım şirketlerinin amacı ise ülkenin sahip olduğu rezerv kaynaklarının yatırımlarda değerlendirilerek karlılığını arttırmak ve bütçe açığı verilen dönemlerin bütçe fazlalığı süresince gerçekleşen yatırım getirileri ile dengelenmektir. Kalkınma fonları ülkenin büyümesinde rol oynayacak olan projelerin finansmanını içerirken; emeklilik rezerv fonları,  devlet bütçesinde emeklilik nedeniyle beklenmedik dönemde oluşabilecek ödeme yüklerine karşı ülkelerin rezerv kaynağını oluşturmaktadır.

 

Dünyada Ulusal Varlık Fonu

Birçok ulusal varlık fonu analizine göre, küresel ekonomideki eğilimleri ulusal varlık fonlarının kuruluş yıllarıyla ilişkilendirmek mümkün.  Petrol gelirlerinin artmasına bağlı olarak, özellikle Ortadoğu ülkelerinde 1970’lerden itibaren ulusal varlık fonlarının petrol kaynaklı olması bu ilişki kapsamında ele alınmaktadır. Petrol ve gazın fonlardaki üstünlüğü 1970’lerden günümüze kadar uzanıyor. Ulusal Varlık Fonu Enstitüsü tarafından hazırlanan Haziran 2016 verileri, ulusal varlık fonlarında petrol ve gaz kaynaklarının yatırımlardaki önemini gösteriyor. İstatistiklere göre, petrol ve gazla ilişkili toplam yatırımlar %56.60 iken, diğer yatırımlar %43.40’lık bir orana sahip. Varlık fonlarında ilk beşte yer alan ülkelerde Norveç, Devlet Emeklilik Fonu- Küresel ile birinci sırada yer almakta. Norveç’i takiben Çin, Çin Yatırım Şirketi ile ikinci, Birleşik Arap Emirlikleri, Abu Dabi Yatırım ile üçüncü, Suudi Arabistan SAMA Dış Yatırım Holdingleri ile dördüncü ve Kuveyt, Kuveyt Yatırım ile beşinci sırada bulunuyor. İlk beş ülkenin ulusal kaynak fonlarının yatırım kaynakları, Kuveyt hariç diğer bütün ülkelerde petrol olarak belirtiliyor.    

   

Ulusal Varlık Fonu Tartışmaları

Ulusal Varlık Fonu kapsamında sıkça tartışılan noktaların başında şeffaflık eksikliği yer alıyor. Birçok ulusal kaynak fonunun yatırım amaçları, performans ve sahip oldukları hisseleri paylaşmaktan kaçınması, fonun gerçek amacına yönelik şüphe uyandırıyor. 

 

Türkiye’nin Gelişimini Nasıl Etkiler?

Türkiye’de ulusal varlık fonunun zaman ilerledikçe kendi kaynaklarını yaratması ve gündeme alınan büyük ölçekli yatırımların finansmanının sağlanmasına ek olarak bankacılık sisteminin finans sektöründeki hakimiyetini de azaltacağı beklenmekte. Fonun ayrıca finansal stres ortamında piyasalarda denge ve istikrar sağlayıcı bir etki yaratacağı da öngörülüyor. Tasarıda fon için "Ekonominin yapısal sorunlarını aşmasında katkı sağlamasının yanı sıra, dış politikanın önemli bir enstrümanı olarak Türkiye'nin uluslararası arenada daha fazla söz sahibi olmasına da katkı sağlayacaktır" görüşü de yer alıyor.

 

Kaynakça

Anadolu Ajansı, Türkiye Varlık Fonu Kuruluyor, 02.08.2016, http://aa.com.tr/tr/ekonomi/turkiye-varlik-fonu-kuruluyor/620030

 

Sovereign Welath Fund Institue, Sovereign Wealth Fund Rankings: Largest Sovereign Wealth Fund by Assests Under Management, 02.08.2016, http://www.swfinstitute.org/sovereign-wealth-fund-rankings/

 

Bloomberg, Varlık Yönetim Fonu ve Zorunlu Bireysel Emeklilik Taslağı Meclis'e Gönderildi, 02.08.2016, http://www.bloomberght.com/haberler/haber/1902495-varlik-yonetim-fonu-ve-zorunlu-bireysel-emeklilik-taslagi-meclise-gonderildi

 

The Wall Street Journal, The Trouble With Sovereign-Wealth Funds, December 22,2015. http://www.wsj.com/articles/the-trouble-with-sovereign-wealth-funds-1450836278

 

Semih Büker, Uluslararası Finansal Kuruluşlar: Ulusal Varlık Fonları, Ufuk Üniversitesi  Uluslararası İlişkiler Bölümü.

 

 

 


Görüntülenme : 4952




Yorum Yazın
Ad Soyad:
Email:
Yorum:

Henüz yorum yapılmamış.