11 Ocak Üçlü Moskova Görüşmesi
Yorum
Yayınlanma Tarihi : 16 Ocak 2021 Cumartesi
11 Ocak Üçlü Moskova Görüşmesi
11 Ocak 2021’de Moskova’da Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ve Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan arasında Rusya Devlet Başkanının daveti ile bir görüşme yapıldı.

11 Ocak 2021’de Moskova’da Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ve Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan arasında Rusya Devlet Başkanının daveti ile bir görüşme yapıldı. Planlanan görüşme son ana kadar gizli tutulmasına rağmen gerçekleşmesinden birkaç gün önce Ermenistan’ın eski cumhurbaşkanı Serc Sarkisyan’ın damadı, Ermenistan muhalefetinin önde giden isimlerinden Mikael Minosyan Telegram sayfasında görüşmeyle ilgili bilgi vererek bu gizliliği bozdu. Daha sonra medya böyle bir görüşmenin eldeki diplomatik takvime göre mümkün olduğunu bildirse de resmi şekilde ancak 10 Ocakta duyuruldu. Aynı zamanda görüşmenin Amerika Birleşik Devletleri’nin yeni başkanı Joe Biden’ın devir tesliminden 9 gün önce yapıldığına dikkat çekmek gerekir. Eski başkan Trump ile kıyaslandığında Biden’ın Rusya’ya karşı ambargo uygulayacağı ve daha aktif bir dış politika yürüteceği şimdiden öngörülüyor. Bu açıdan bakıldığında Putin’in görüşmeden kapsamlı sonuçlar beklediğini söyleyebiliriz.

Görüşmeden önce Paşinyan’ın görüşmeye medyanın katılmaması isteğini Putin olumlu karşılamış, görüşme sadece Rusya devlet başkanının özel fotoğrafçıları tarafından görüntülenmiştir. Ermenistan Başbakanının sözcüsü Mane Gevorgyan, görüşmeden önce Karabağ’la ilgili hiçbir anlaşmanın imzalanmayacağını, sadece gerek duyulursa savaş esirlerinin değiş tokuşu ve ekonomik meseleler ile ilgili bir anlaşmanın imzalanabileceğini bildirmişti. Azerbaycan tarafı ise görüşmeden önce gündem konuları ile ilgili resmi bir bilgi vermemişti.

Putin açılış konuşmasında bu görüşmenin maksadının ilkin 9 Kasım ortak anlaşmasının hayata geçirilmesi kapsamında atılacak adımların ilk planlamasını yapmak olduğunu belirtti. Bunu söylerken de Rus barış güçlerinin faaliyeti, sınırların belirlenmesi, insani sorunlar, kültürel ve dini mirasın korunması gibi konuları kast ettiğini vurguladı.

Moskova saati ile 14:00’da başlayan üçlü kapalı görüşme 4 saat kadar sürdü ve ardından da Putin-Aliyev ve Putin–Paşinyan ikili görüşmeleri gerçekleştirildi. Üçlü görüşmenin sonucunda dört maddeli bir anlaşma metninin imzalandığı ortaya çıktı. Anlaşma metninden anlaşılan, bunun 9 Kasım’da savaşın bitmesi ile sonuçlanan üçlü anlaşmanın 9. maddesinin hayata geçirilmesi için bir yol haritasının hazırlanması amacıyla imzalandığı belli oluyor. Anlaşma metninde yer alan maddeler şunlardır: Azerbaycan, Ermenistan ve Rusya arasında bir çalışma grubunun oluşturulması, 30 Ocak tarihine kadar bu çalışma grubunun demiryolu ve karayoluna öncelik vererek çalışma alanının esas istikametlerini belirlemesi, tarafların devlet kurumlarının da iştirakıyla ekonomik ve yapılandırmanın kolaylaştırılması için alt grupların teşkili ve çalışma grubunun 1 Mart tarihine kadar faaliyetlerinin listesini ve uygulama programını taraflara yüksek makamları tarafından  onaylanmak üzere takdim etmesi.

Anlaşma gereği Rusya Azerbaycan arazisinden Ermenistan’a tren ve karayolu taşımacılığında geçiş elde edecektir. Bu da Rusya’ya Azerbaycan arazisinden tahmini 800 kilometrelik bir bölgeyi transit geçiş için kullanma yetkisi veriyor. Aynı zamanda Ermenistan’ın dağlık güney kesimlerinin demiryolu inşasına elverişsizliği nedeniyle Ermenistan’ın Nahçıvan üzerinden İran’a geçişine de izin verilecektir. Azerbaycan ise 40 kilometrelik Ermenistan arazisinden Nahçıvan’a geçit elde edecektir. Nahçıvan hem Azerbaycan’ın ana topraklarından ayrı kalması, hem de Azerbaycan’ın en yakın müttefiki Türkiye ile sınırdaş tek bölge olması nedeniyle Azerbaycan için kilit bir öneme sahip. Ermenistan ile savaş başladığından beri, 30 yıldır Azerbaycan ana toprağı ve Nahçıvan arasında irtibat daha uzun ve maliyetli bir şekilde İran üzerinden oluyordu ki, bu da aynı zamanda İran’a bazı konularda Azerbaycan üzerinde tesir gücü sağlıyordu. Aynı zamanda belirtildiği gibi Türkiye ile kara ve deniz yolunun açılması, Türkiye’den Orta Asya’ya uzanan yolun Nahçıvan ve Karabağ’dan geçmesi bölgelerin ekonomik gelişmesine de katkı sağlayacaktır. Genel anlamda, artarak gelişen ticari ilişkiler hem Azerbaycan-Türkiye ikili ilişkileri, hem de bölgesel kalkınma açısından faydalı olacaktır. Aynı zamanda Azerbaycan ile Ermenistan arasında gelişebilecek ekonomik ilişkiler gelecekte her iki tarafı da bir barış antlaşmasının imzalanmasına daha istekli hale getirecektir. İkili ekonomik ilişkilerin gelişmesinden, ekonomik durumu daha iyi ve işgücü daha fazla olan Azerbaycan’ın zararlı çıkmayacağı açıktır. Bu anlaşma sayesinde Rusya da demiryolu hattını Orta Doğu’ya doğru uzatmış olacak. Bu arada Ermenistan Demiryollarının 2008 yılından itibaren 30 yıl önce inşa edilmiş Rus demiryollarına bağlandığını da vurgulamak lazım.

Gerek Aliyev gerek de Putin basın toplantısında 10 Kasım anlaşmasının yerine yetirilmesinde bir sorun olmadığını belirtseler de Paşinyan anlaşmanın 8. maddesinin yerine yetirilmediğini öne sürdü ki bu da esirlerle ilgili olan kısımdı. İlk anlaşmadan sonra, 14 Aralık tarihinde 44 Ermeni esir ve 14 Azerbaycanlı esir değiş tokuş edilmişti ve bugünkü bilgiye göre Ermenistan tarafında Azerbaycanlı esir bulunmamaktadır. Lakin, Ermenistan medyasında Azerbaycan’da en az 62 kadar savaş esiri olduğu iddia ediliyor. Anlaşmadan sonra yakalanan Ermenileri, Azerbaycan tarafı savaş bitmiş olduğu ve antiterör operasyonu sırasında yakaladığı için savaş esiri değil terörist olarak görüyor. Bu aşamada Ermenistan’ın istediği, esirlerle ilgili anlaşmanın sağlanamamasının nedeninin bu olunduğu düşünülebilir.

Üzerinde anlaşmaya varılamayan diğer mesele ise Rus barış gücünün Karabağ’daki görevi için gerekli izin belgesinin Azerbaycan tarafından hala imzalanmamasıdır. Geçen günlerde Ermenistan Başbakanı Paşinyan verdiyi röportajlardan birinde Putin ve Paşinyan belgeyi imzaladığı halde Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in hala imzalamadığını belirtmiştir.

Aynı zamanda görüşme esnasında Laçin geçidinde Azerbaycanlı askerlerin gözlem yapması, Rus barış gücünün kontrolünde olan yerlerde Azerbaycan kanunlarının uygulanmaya başlanması, Karabağ’da kalan Ermenilerin silahsızlandırılması meselelerinin de konuşulduğu, sızdırılan bilgiler arasında yer alıyor.

Görüşmeden sonraki basın toplantısında Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev Karabağ meselesinin artık geçmişte kaldığı ve geleceğe bakmakta fayda olduğunu vurgulayınca Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan’ın Karabağ’ın statüsü meselesinin hala açık kaldığını belirtmesi, üçlü görüşmenin kolay geçmediğini gösterdi. Her ne kadar üç taraf da genel olarak varılan anlaşmanın verimli ve önemli olduğunu vurgulasa da görüşmeden başta transit yollarının açılmasından daha çok şeyin beklendiği ve kamuoyuyla paylaşılmasa da bazı konularda anlaşmaya varılamadığı tahmin ediliyor.

Turgay Cabbar

turgaycabbar@hotmail.com


Görüntülenme : 64



Yorum Yazın
Ad Soyad:
Email:
Yorum:

Henüz yorum yapılmamış.